Theo con đường đất đỏ gồ ghề và trơn trợt sau cơn mưa, chúng tôi tìm đến địa chỉ mới biết trong thời gian gần đây theo lời giới thiệu và hướng dẫn của thầy Nguyễn văn Hào, cựu giáo sư trung học Minh Đức.  Đó là Nhà Nuôi Trẻ Khuyết Tật do các chị nữ tu trông nom nằm trong làng Pleiku Ngð của dân tộc Jarai.

Đi qua cánh cổng ngõ xiêu vẹo làm bằng gỗ thì đến một ngôi nhà nằm khuất sau những hàng câỵ  Nhà chỉ vừa đủ chỗ để sinh hoạt, được các chị sắp đặt gọn gàng với những đồ đạc đơn sơ.  Vườn quanh nhà trồng một số cây ăn quả, được các chị khéo léo trồng thêm các cụm hoa đủ màu sắc dọc hai bên con đường nhỏ từ cổng dẫn vào nhà.  Một chiếc xích đu làm bằng sắt đã tróc sơn đặt phía trước hiên.  Nay đang mùa đông nên nó nằm chơ vơ lạnh lẽọ  Sau này chúng tôi được biết trong những ngày trời oi bức các em thường thay phiên nhau ra ngồi hóng gió mát ở đây.

Trong căn nhà không rộng lắm, nơi nghỉ ngơi của các chị cũng khiêm tốn.  Toàn bộ dành cho các cháu khuyết tật.  Một phòng khách nhỏ kê chiếc bàn tròn và mấy ghế nhựa để tiếp khách cũng được dùng làm “gara” chứa những chiếc xe đẩy, những ghế ngồi có gắn “thắt lưng an toàn” và bánh xe nhựa.  Một  phòng vừa làm chỗ ngủ vừa là nơi tập hoạt động chân tay cho các cháu.  Một phòng vệ sinh.  Một phòng tắm.  Một gian bếp gọn gàng.  Và một phòng ăn đơn sơ.

Chiếc TV có thể nói là vật có giá nhất trong nhà mà chúng tôi có thể trông thấy.  Các chị cũng chỉ tranh thủ xem được chút tin tức vào đầu buổi tối trong khi dùng bữa tối, còn ban ngày mỗi người chia nhau mỗi việc.  Chị thì ra làm vườn, tưới cây, chăm sóc rau màu để có cái ăn cho các em.  Chị thì lo nấu nướng, chợ búa, lo thức ăn cho các em.  Chị thì lo tắm rửa, giặt giũ những quần áo được thay liên tục, vì các em không tự chủ được vấn đề vệ sinh cá nhân.  Hỏi ra mới biết cũng có những lúc phải mở TV lên, vì trong số các em có một em chỉ nín khóc khi ngồi trước TV, dù em không nhận thức được gì cả.  Phải chiều em để còn thời giờ lo cho các em khác.

Các chị tiếp chúng tôi ở phòng khách nhỏ, bên cạnh có 2 em ngồi trên 2 chiếc ghế bằng sắt có bánh xe do các chị tự tạo để có thể đẩy các em ra vào.  Hai em trông thật tội nghiệp.  Thấy chúng tôi vào, các chị nhắc :

- Nào, ai đến thăm các con đây?  Chào các bác đi!

Đáp lại là ánh mắt lạc thần và vô hồn của các em.  Đầu cổ ngoặt ngoẹo, tay chân quơ quào vào khoảng không, cổ họng chỉ ú ớ không thành tiếng, thỉnh thoảng lại rú lên.  Dù quen với những hoàn cảnh như thế này rồi, nhưng chúng tôi cũng thấy rờn rợn và lúng túng.  Một chị nói với chúng tôi:

- So với các em ở đây thì 2 em này là khá hơn cả.  Tuy mặt em nào cũng không đều đặn, miệng môi, răng lợi lệch lạc, nhưng rất dễ thương.  Các em chẳng biết cười nói, chẳng biết khóc dỗi, chân tay luôn nguậy ngọ cùng với cái đầu luôn ngúc ngắc, hết sang trái đến sang phải, hết cúi gầm lại ngẩng lên, không chút nghỉ ngơi,

Trong ngôi nhà này, các chị đã sống và làm việc suốt mấy năm nay.  Các chị âm thầm nuôi dạy các em, hy vọng một chút tiến triển hay thay đổi nơi các em.  Các chị âm thầm chịu đựng những thiếu thốn để sẻ chia tình yêu thương cho các em.

Bước vào phòng trong, chúng tôi thấy những chiếc giường xếp khung bằng sắt, mặt bằng sợi vải đan , nằm dọc theo tường nhà.  Giường kê không cao lắm với mục đích giữ an toàn cho các em, nhỡ khi trở mình các em có thể ngã từ giường xuống đất, nguy hiểm.  Chúng tôi hỏi thăm về tình trạng của một em nằm gần cửa ra vào.  Hình như em đang khóc, vì chúng tôi thấy nước mắt và tiếng rên ri rỉ nho nhỏ).  Được biết, em là người dân tộc Sêđăng, vào đây đã mấy năm nhưng không tiến triển gì hơn ngày mới vào, suốt ngày nằm vật vạ trên giường.  Năm nay em đã 15 tuổi, bước vào tuổi dậy thì của con gái, vì thế mà nảy sinh nhiều phức tạp do thay đổi sinh lý cơ thể.  Với lứa tuổi hoa hồng, tuổi hoa niên thơ mộng, nếu là trẻ bình thường em hẳn đang phát triển thành cô thiếu nữ xinh tươi tràn đầy sức sống!  Các chị bảo:

- Không phải một em này thôi đâu, ở đây có 3 em đã bước vào tuổi dậy thì.

Nhìn quanh, chúng tôi không thể đoán ra em nào đã đến tuổi này, nếu các chị không chỉ cho.  Dưới bộ dạng của một em bé lên 8, lên 10, mà các em đã 15 tuổi rồi ư?  Những khó khăn lại chồng chất lên công việc hằng ngày của các chị!  Cạnh đó một bé trai chừng 7 tuổi hai tay quắp lại, cơ thể gầy gò uốn éo, mắt mở to trừng trừng nhìn khoảng không.  Hai mắt em không hoạt động và mất vẻ tinh anh.  Em bại não nên thần kinh thị giác cũng tắt nốt.  Em vặn vẹo theo bản năng sinh tồn của một khối tế bào, mà ngành y học gọi là “sống như thực vật”.  Một em nằm trong mùng suốt ngày, không hiểu tại sao em có mùi thu hút muỗi ghê gớm, cứ hở ra là muỗi bu đốt em ngay, trong khi nhiều người ở chung quanh em không ai bị muỗi bu cả!

Cuối phòng một em kêu lên ú ớ, chị bảo:

- Em đòi đi vệ sinh đấy! Chỉ có em này là biết báo động, còn lại là cứ tự nhiên cho đến khi có người phát hiện!

 Một chị ẵm em lên chiếc ghế cao bằng sắt có khoét lỗ, bên dưới đặt sẵn một chiếc bô nhựa.  Chị nhìn chúng tôi, ái ngại :

- Ai lại làm xấu khi có khách thế này hả con !

Công việc này tôi nghĩ chắc chẳng có mấy ai muốn làm, trừ các chị mà thôi,

Chúng tôi đến với từng em, quan sát để chia sẻ thương tâm thôi chứ có giúp gì cho các em được đâu, vì những tổn thương này phải điều trị lâu dài mới hy vọng  thuyên giảm phần nào.  Mà chúng tôi thỉnh thoảng mới có được một khoảnh thời gian ngắn để đến thăm, lần này biết chỗ biết nơi, nhưng lần kế tiếp biết ngày nào đây?

Chúng tôi cùng xắn tay giúp các chị lau mặt lau tay cho các em.  Em Hạnh, con của một người bạn học Minh Đức, hiện đang là học sinh trường Trung Học Lâm Nghiệp, cùng đi với chúng tôi, ẵm một em đi ra đi vào, ầu ơi hát ru cho em nghe.  Nhưng tội nghiệp, em nào cảm nhận được tiếng ru mà bao nhiêu bé thơ Việt Nam khác đều được nghe chị, mẹ hay ông bà hát lên dỗ dành giấc ngủ.  Một em khác, bọt mép liên tục trào ra, lau đi lại trào ra tiếp, miệng em mỗi lần được lau có vẻ như nở nụ cười, ý cám ơn?  Nhưng sao tôi thấy nụ cười ngây dại quá và tội nghiệp quá.

Loay hoay đã đến bữa cơm trưa của các em, các chị dọn ra nhiều món lạ.  Thấy chúng tôi nhìn có vẻ muốn thắc mắc hỏi, một chị nói :

- Các em đây đều rất khó ăn uống.  Các em thích hợp món gì chúng tôi làm món đó cho các em.  Có em ăn với chuối, không thích thức nào khác.  Đành phải nghiền chuối với cơm đút cho ăn.  Có em thích một thứ trái cây khác, đu đủ chẳng hạn, nhưng trộn với thịt.  Có em chỉ ăn được cá hoặc rau.  Món lạ nhất là cơm với sữa.  Nhưng dinh dưỡng cho các em cần phải đầy đủ các chất, nên phải cố tình trộn lẫn và cố gắng “thuyết phục” hay vỗ về cho các em ăn.

Thì ra thế nữa!  Mỗi bữa ăn của mỗi em là một phần ăn kỳ lạ, chúng tôi thấy lần đầu tiên trong đời.  Gặp đúng món “ăn chơi” của mình là các em ăn, nuốt ngay, ngược lại là lè ra, phun phèo phèo, thức ăn lẫn nước dãi văng cùng mặt cùng mày các chị.

- Cũng quen rồi các anh chị ạ.  Dễ dàng và đúng khẩu vị thì bữa ăn kéo dài cho mỗi em chừng 25, 30 phút, còn hôm nào có em bỗng nhiên  thích “đổi món” là phải hết cả một giờ như chơi.  Thường chúng tôi lo cho các em đến quá trưa, rồi mới có thể lo cho phần mình sau khi dỗ dành các em ngủ!

Nhìn thấy các chị đút cơm cho các em mà tôi nghĩ đến sự kiên nhẫn vô cùng, một đức hy sinh đáng trân trọng biết bao! (Ở nhà mà mấy nhỏ của tôi thế này chắc ăn đòn ngay thôị Không thể nào chịu nổi!)

Chúng tôi không tiện hỏi là tại chỗ các chị có bao nhiêu người, mà loáng thoáng chỉ thấy có ba người lui tới với hàng trăm công việc, từ trong nhà ra ngoài vườn.  Nhưng, dù có nhiều người hơn thì cũng khó chia sẻ hết một lúc.  Lại nghe nói, sắp nhận thêm 3 em nữa.  Tôi đùa với các chị:

- Chắc lúc đó các chị hết thì giờ để đọc kinh hôm mai, nguyện ngắm sáng chiều rồi!

Các chị chỉ cười hồn hậu:

– Các anh chị chưa quen thôi, chứ chúng tôi dần quen rồi.  Ngày nào cũng như thế này nên đã biết cách sắp xếp.  Tuy có đôi khi vượt quá sức mình nhưng cố gắng thì cũng xong cả.  Chỉ ngại nhất là những khi dịch bệnh đau yếu, sợ các em lây cho nhau, nên có khó khăn cực nhọc hơn đôi chút.

Các em, người kinh, người thượng, nằm đó bình thường là bất đồng ngôn ngữ, nhưng đây chẳng em nào nói gì cả.  Các chị cũng chỉ nói với các em đôi câu, tập cho các em nghe, nhưng với những khuôn mặt vô cảm, chắc là các em chẳng hiểu gì, chỉ ngúc ngắc cái đầu trên cần cổ gầy gò.  Một hai em có cha mẹ, thỉnh thoảng cha mẹ có đến thăm, quà cho con mấy mẩu bánh, ít trái cây, nhưng không thể nào cho con ăn được, ngậm ngùi đặt lên trán đứa con bất hạnh một nụ hôn đầy nước mắt, gởi gắm con lại cho các chị.  Có những em mồ côi hay khi bị bệnh như thế, cha mẹ đem vứt bỏ, những người khác trông thấy, thương tâm, nhặt đem về giao cho các chị.  Cũng có người thỉnh thoảng ghé qua chơi xem thử thế nào, rồi thưa dần…

…Sau mấy lần lui tới thăm các em, chúng tôi có họp nhau, bàn xem có cách nào giúp đỡ các em và làm nhẹ gánh cho các chị.  Hợp với tinh thần và tôn chỉ của Gia Đình Minh Đức, trước mắt, anh P. từ Saigon ra, đã giúp ít tiền.  Vợ chồng anh chị K.T. từ Saigon có gởi cho anh P. mang ra một số quần áo cho các em.  Cháu Hạnh, thuộc thế hệ con em của Minh Đức, nhà ở vùng sâu Ia-Sao, tuy đang đi học, chưa có tiền riêng, nhưng đã nhịn quà sáng, góp cho các em được một số tiền.  Món tiền dù khiêm tốn nhưng biểu hiện những tấm lòng tốt, biết chia sẻ thương yêu, biết vì mọi người của thế hệ Minh Đức nối tiếp.  Việc làm của cháu đáng trân trọng lắm thay!

Và rồi sau này, những lần đi kế tiếp, kế tiếp; những địa chỉ kế tiếp, kế tiếp cũng đang chờ trông tinh thần Gia Đình Minh Đức của tôi, của bạn, của tất cả chúng ta, và thế hệ con em Minh Đức của chúng ta.

 

Theo con đường đất đỏ gồ ghề và trơn trợt sau cơn mưa, chúng tôi tìm đến địa chỉ mới biết trong thời gian gần đây theo lời giới thiệu và hướng dẫn của thầy Nguyễn văn Hào, cựu giáo sư trung học Minh Đức.  Đó là Nhà Nuôi Trẻ Khuyết Tật do các chị nữ tu trông nom nằm trong làng Pleiku Ngð của dân tộc Jarai.

Đi qua cánh cổng ngõ xiêu vẹo làm bằng gỗ thì đến một ngôi nhà nằm khuất sau những hàng câỵ  Nhà chỉ vừa đủ chỗ để sinh hoạt, được các chị sắp đặt gọn gàng với những đồ đạc đơn sơ.  Vườn quanh nhà trồng một số cây ăn quả, được các chị khéo léo trồng thêm các cụm hoa đủ màu sắc dọc hai bên con đường nhỏ từ cổng dẫn vào nhà.  Một chiếc xích đu làm bằng sắt đã tróc sơn đặt phía trước hiên.  Nay đang mùa đông nên nó nằm chơ vơ lạnh lẽọ  Sau này chúng tôi được biết trong những ngày trời oi bức các em thường thay phiên nhau ra ngồi hóng gió mát ở đây.

Trong căn nhà không rộng lắm, nơi nghỉ ngơi của các chị cũng khiêm tốn.  Toàn bộ dành cho các cháu khuyết tật.  Một phòng khách nhỏ kê chiếc bàn tròn và mấy ghế nhựa để tiếp khách cũng được dùng làm “gara” chứa những chiếc xe đẩy, những ghế ngồi có gắn “thắt lưng an toàn” và bánh xe nhựa.  Một  phòng vừa làm chỗ ngủ vừa là nơi tập hoạt động chân tay cho các cháu.  Một phòng vệ sinh.  Một phòng tắm.  Một gian bếp gọn gàng.  Và một phòng ăn đơn sơ.

Chiếc TV có thể nói là vật có giá nhất trong nhà mà chúng tôi có thể trông thấy.  Các chị cũng chỉ tranh thủ xem được chút tin tức vào đầu buổi tối trong khi dùng bữa tối, còn ban ngày mỗi người chia nhau mỗi việc.  Chị thì ra làm vườn, tưới cây, chăm sóc rau màu để có cái ăn cho các em.  Chị thì lo nấu nướng, chợ búa, lo thức ăn cho các em.  Chị thì lo tắm rửa, giặt giũ những quần áo được thay liên tục, vì các em không tự chủ được vấn đề vệ sinh cá nhân.  Hỏi ra mới biết cũng có những lúc phải mở TV lên, vì trong số các em có một em chỉ nín khóc khi ngồi trước TV, dù em không nhận thức được gì cả.  Phải chiều em để còn thời giờ lo cho các em khác.

Các chị tiếp chúng tôi ở phòng khách nhỏ, bên cạnh có 2 em ngồi trên 2 chiếc ghế bằng sắt có bánh xe do các chị tự tạo để có thể đẩy các em ra vào.  Hai em trông thật tội nghiệp.  Thấy chúng tôi vào, các chị nhắc :

- Nào, ai đến thăm các con đây?  Chào các bác đi!

Đáp lại là ánh mắt lạc thần và vô hồn của các em.  Đầu cổ ngoặt ngoẹo, tay chân quơ quào vào khoảng không, cổ họng chỉ ú ớ không thành tiếng, thỉnh thoảng lại rú lên.  Dù quen với những hoàn cảnh như thế này rồi, nhưng chúng tôi cũng thấy rờn rợn và lúng túng.  Một chị nói với chúng tôi:

- So với các em ở đây thì 2 em này là khá hơn cả.  Tuy mặt em nào cũng không đều đặn, miệng môi, răng lợi lệch lạc, nhưng rất dễ thương.  Các em chẳng biết cười nói, chẳng biết khóc dỗi, chân tay luôn nguậy ngọ cùng với cái đầu luôn ngúc ngắc, hết sang trái đến sang phải, hết cúi gầm lại ngẩng lên, không chút nghỉ ngơi,

Trong ngôi nhà này, các chị đã sống và làm việc suốt mấy năm nay.  Các chị âm thầm nuôi dạy các em, hy vọng một chút tiến triển hay thay đổi nơi các em.  Các chị âm thầm chịu đựng những thiếu thốn để sẻ chia tình yêu thương cho các em.

Bước vào phòng trong, chúng tôi thấy những chiếc giường xếp khung bằng sắt, mặt bằng sợi vải đan , nằm dọc theo tường nhà.  Giường kê không cao lắm với mục đích giữ an toàn cho các em, nhỡ khi trở mình các em có thể ngã từ giường xuống đất, nguy hiểm.  Chúng tôi hỏi thăm về tình trạng của một em nằm gần cửa ra vào.  Hình như em đang khóc, vì chúng tôi thấy nước mắt và tiếng rên ri rỉ nho nhỏ).  Được biết, em là người dân tộc Sêđăng, vào đây đã mấy năm nhưng không tiến triển gì hơn ngày mới vào, suốt ngày nằm vật vạ trên giường.  Năm nay em đã 15 tuổi, bước vào tuổi dậy thì của con gái, vì thế mà nảy sinh nhiều phức tạp do thay đổi sinh lý cơ thể.  Với lứa tuổi hoa hồng, tuổi hoa niên thơ mộng, nếu là trẻ bình thường em hẳn đang phát triển thành cô thiếu nữ xinh tươi tràn đầy sức sống!  Các chị bảo:

- Không phải một em này thôi đâu, ở đây có 3 em đã bước vào tuổi dậy thì.

Nhìn quanh, chúng tôi không thể đoán ra em nào đã đến tuổi này, nếu các chị không chỉ cho.  Dưới bộ dạng của một em bé lên 8, lên 10, mà các em đã 15 tuổi rồi ư?  Những khó khăn lại chồng chất lên công việc hằng ngày của các chị!  Cạnh đó một bé trai chừng 7 tuổi hai tay quắp lại, cơ thể gầy gò uốn éo, mắt mở to trừng trừng nhìn khoảng không.  Hai mắt em không hoạt động và mất vẻ tinh anh.  Em bại não nên thần kinh thị giác cũng tắt nốt.  Em vặn vẹo theo bản năng sinh tồn của một khối tế bào, mà ngành y học gọi là “sống như thực vật”.  Một em nằm trong mùng suốt ngày, không hiểu tại sao em có mùi thu hút muỗi ghê gớm, cứ hở ra là muỗi bu đốt em ngay, trong khi nhiều người ở chung quanh em không ai bị muỗi bu cả!

Cuối phòng một em kêu lên ú ớ, chị bảo:

- Em đòi đi vệ sinh đấy! Chỉ có em này là biết báo động, còn lại là cứ tự nhiên cho đến khi có người phát hiện!

 Một chị ẵm em lên chiếc ghế cao bằng sắt có khoét lỗ, bên dưới đặt sẵn một chiếc bô nhựa.  Chị nhìn chúng tôi, ái ngại :

- Ai lại làm xấu khi có khách thế này hả con !

Công việc này tôi nghĩ chắc chẳng có mấy ai muốn làm, trừ các chị mà thôi,

Chúng tôi đến với từng em, quan sát để chia sẻ thương tâm thôi chứ có giúp gì cho các em được đâu, vì những tổn thương này phải điều trị lâu dài mới hy vọng  thuyên giảm phần nào.  Mà chúng tôi thỉnh thoảng mới có được một khoảnh thời gian ngắn để đến thăm, lần này biết chỗ biết nơi, nhưng lần kế tiếp biết ngày nào đây?

Chúng tôi cùng xắn tay giúp các chị lau mặt lau tay cho các em.  Em Hạnh, con của một người bạn học Minh Đức, hiện đang là học sinh trường Trung Học Lâm Nghiệp, cùng đi với chúng tôi, ẵm một em đi ra đi vào, ầu ơi hát ru cho em nghe.  Nhưng tội nghiệp, em nào cảm nhận được tiếng ru mà bao nhiêu bé thơ Việt Nam khác đều được nghe chị, mẹ hay ông bà hát lên dỗ dành giấc ngủ.  Một em khác, bọt mép liên tục trào ra, lau đi lại trào ra tiếp, miệng em mỗi lần được lau có vẻ như nở nụ cười, ý cám ơn?  Nhưng sao tôi thấy nụ cười ngây dại quá và tội nghiệp quá.

Loay hoay đã đến bữa cơm trưa của các em, các chị dọn ra nhiều món lạ.  Thấy chúng tôi nhìn có vẻ muốn thắc mắc hỏi, một chị nói :

- Các em đây đều rất khó ăn uống.  Các em thích hợp món gì chúng tôi làm món đó cho các em.  Có em ăn với chuối, không thích thức nào khác.  Đành phải nghiền chuối với cơm đút cho ăn.  Có em thích một thứ trái cây khác, đu đủ chẳng hạn, nhưng trộn với thịt.  Có em chỉ ăn được cá hoặc rau.  Món lạ nhất là cơm với sữa.  Nhưng dinh dưỡng cho các em cần phải đầy đủ các chất, nên phải cố tình trộn lẫn và cố gắng “thuyết phục” hay vỗ về cho các em ăn.

Thì ra thế nữa!  Mỗi bữa ăn của mỗi em là một phần ăn kỳ lạ, chúng tôi thấy lần đầu tiên trong đời.  Gặp đúng món “ăn chơi” của mình là các em ăn, nuốt ngay, ngược lại là lè ra, phun phèo phèo, thức ăn lẫn nước dãi văng cùng mặt cùng mày các chị.

- Cũng quen rồi các anh chị ạ.  Dễ dàng và đúng khẩu vị thì bữa ăn kéo dài cho mỗi em chừng 25, 30 phút, còn hôm nào có em bỗng nhiên  thích “đổi món” là phải hết cả một giờ như chơi.  Thường chúng tôi lo cho các em đến quá trưa, rồi mới có thể lo cho phần mình sau khi dỗ dành các em ngủ!

Nhìn thấy các chị đút cơm cho các em mà tôi nghĩ đến sự kiên nhẫn vô cùng, một đức hy sinh đáng trân trọng biết bao! (Ở nhà mà mấy nhỏ của tôi thế này chắc ăn đòn ngay thôị Không thể nào chịu nổi!)

Chúng tôi không tiện hỏi là tại chỗ các chị có bao nhiêu người, mà loáng thoáng chỉ thấy có ba người lui tới với hàng trăm công việc, từ trong nhà ra ngoài vườn.  Nhưng, dù có nhiều người hơn thì cũng khó chia sẻ hết một lúc.  Lại nghe nói, sắp nhận thêm 3 em nữa.  Tôi đùa với các chị:

- Chắc lúc đó các chị hết thì giờ để đọc kinh hôm mai, nguyện ngắm sáng chiều rồi!

Các chị chỉ cười hồn hậu:

– Các anh chị chưa quen thôi, chứ chúng tôi dần quen rồi.  Ngày nào cũng như thế này nên đã biết cách sắp xếp.  Tuy có đôi khi vượt quá sức mình nhưng cố gắng thì cũng xong cả.  Chỉ ngại nhất là những khi dịch bệnh đau yếu, sợ các em lây cho nhau, nên có khó khăn cực nhọc hơn đôi chút.

Các em, người kinh, người thượng, nằm đó bình thường là bất đồng ngôn ngữ, nhưng đây chẳng em nào nói gì cả.  Các chị cũng chỉ nói với các em đôi câu, tập cho các em nghe, nhưng với những khuôn mặt vô cảm, chắc là các em chẳng hiểu gì, chỉ ngúc ngắc cái đầu trên cần cổ gầy gò.  Một hai em có cha mẹ, thỉnh thoảng cha mẹ có đến thăm, quà cho con mấy mẩu bánh, ít trái cây, nhưng không thể nào cho con ăn được, ngậm ngùi đặt lên trán đứa con bất hạnh một nụ hôn đầy nước mắt, gởi gắm con lại cho các chị.  Có những em mồ côi hay khi bị bệnh như thế, cha mẹ đem vứt bỏ, những người khác trông thấy, thương tâm, nhặt đem về giao cho các chị.  Cũng có người thỉnh thoảng ghé qua chơi xem thử thế nào, rồi thưa dần…

…Sau mấy lần lui tới thăm các em, chúng tôi có họp nhau, bàn xem có cách nào giúp đỡ các em và làm nhẹ gánh cho các chị.  Hợp với tinh thần và tôn chỉ của Gia Đình Minh Đức, trước mắt, anh P. từ Saigon ra, đã giúp ít tiền.  Vợ chồng anh chị K.T. từ Saigon có gởi cho anh P. mang ra một số quần áo cho các em.  Cháu Hạnh, thuộc thế hệ con em của Minh Đức, nhà ở vùng sâu Ia-Sao, tuy đang đi học, chưa có tiền riêng, nhưng đã nhịn quà sáng, góp cho các em được một số tiền.  Món tiền dù khiêm tốn nhưng biểu hiện những tấm lòng tốt, biết chia sẻ thương yêu, biết vì mọi người của thế hệ Minh Đức nối tiếp.  Việc làm của cháu đáng trân trọng lắm thay!

Và rồi sau này, những lần đi kế tiếp, kế tiếp; những địa chỉ kế tiếp, kế tiếp cũng đang chờ trông tinh thần Gia Đình Minh Đức của tôi, của bạn, của tất cả chúng ta, và thế hệ con em Minh Đức của chúng ta.